رأفت و رحمت اسلامى در روايات
رأفت و رحمت اسلامى در روايات
امام صادق(عليه السلام) در روايت زيبايى چنين مى فرمايد:
«هَلِ الدّينُ اِلاَّ الْحُبُّّ! اِنَّ اللّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونى يَحْبِبْكُمُ اللّه»
آيا دين جز محبّت و رحمت چيز ديگرى است؟! (سپس دليل كلامش را اين گونه بيان مى كند: زيرا) خداوند متعال مى فرمايد: اگر خدا را دوست داريد از دستورات من (پيامبر-صلى الله عليه وآله-) اطاعت كنيد تا محبوب خداوند شويد. (1)
يعنى انگيزه عمل به دستورات الهى، عشق و محبّت به خداوند است.
در روايت ديگرى از امام باقر(عليه السلام) چنين مى خوانيم:
«الدّين هُوَ الْحُبُّ وَ الْحُبُّ هُوَ الدّينُ»
دين محبّت است و محبّت دين است. (2)
گاه استدلال عقلى انگيزه انسان براى انجام كارى مى شود; و گاه عشق و محبّت، او را وادار به كارى مى كند. آيا اين دو انگيزه يكسان هستند؟
خداوند براى بقاء نسل بشر علاقه اى بين زن و مرد ايجاد كرد تا نسل بشر ادامه يابد; حال اگر قرار بود منطق و استدلال عقلى انگيزه انسان براى بقاء نسل باشد، مثل اين كه بگويد:
«براى بقاء نسل بايد ازدواج كرد و فرزندانى به وجود آورد و تمام زحمتها و ناراحتيهاى آن را تحمّل كرد» يا بگويد: «چون در پيرى و ناتوانى عصاى دستى لازم دارم و كسى را مى خواهم كه مرا كمك كند و حمايتم نمايد، پس بناچار بايد ازدواج كنم و فرزندانى داشته باشم.»
اگر واقعاً انگيزه انسان اين امور بود، از هر 100 نفر چند نفر حاضر به ازدواج و تحمّل سختيها و ناكاميها و مشكلات فراوان زندگى مشترك و بچّه دار شدن مى شد؟ فكر نمى كنيم بيش از 10 نفر آنها حاضر به چنين كارى مى شدند.
امّا جاذبه جنسى و عشق و محبّت، انسانها را به سمت ازدواج ـ با همه مشكلاتش ـ سوق مى دهد; به گونه اى كه آنها عاشقانه تمام سختيها را به جان مى خرند; بلكه تمام عمرشان را به پاى فرزندشان مى ريزند تا نوزادشان كم كم بزرگ شود و راه رفتن بياموزد، و سخن بگويد. آرى، انگيزه عشق و محبّت اين قدرت و قوّت عجيب و خيره كننده را دارد.
همين مطلب در مورد برنامه هاى دينى نيز صادق است و لهذا در روايات فوق بر عشق و محبّت تأكيد شده، نه بر راه پرسنگلاخ برهان منطقى و استدلالهاى عقلى، تا آدمى زودتر به سر منزل مقصود برسد. اگر عاشق شدى خود به خود به سوى اطاعت الهى گام برمى دارى، و مشكلات آن را به جان مى خرى. اگر عاشق امام زمان شدى اطاعت اوامرش و مبارزه با فساد و منكرات، كارى بس آسان خواهد بود. آرى، عشق و محبّت كارها را سهل مى كند. آيا دين و آئينى كه انگيزه حركت پيروانش محبّت و عشق است، و تمام دينش را محبّت و عشق معرّفى مى كند، آئين خشونت است؟!
1 . ميزان الحكمة، باب 658، حديث 3097 (جلد دوم، ص 215).
2 . نورالثّقلين، جلد 5، صفحه 285، حديث 49.