إِن تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِن تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ

مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ -تحریم.آیه۴-

اگر شما(همسران پیامبر) از کار خود توبه کنید(به نفع شماست٬زیرا)

دلهایتان از حق منحرف گشته٬ واگر بر ضد او دست به دست هم دهید

٬کاری پیش نخواهید برد٬زیرا خداوند و ملائک و جبرئیل و صالح

مؤمنین پشتیبان او (رسول الله) هستند

این آیه شریفه در خصوص توطئه و آزار و اذیت حضرت رسول(ص) توسط دو

تن از همسران ایشان٬یعنی عایشه بنت ابابکر و حفصه بنت عمربن الخطاب

نازل شده است٬و در سوره تحریم آیات ابتدایی آن در خصوص اساعه ادب

این دو به همسر خود یعنی پیامبر اسلام آغاز شده است که به تجزیه و

تحلیل آن می پردازیم.

فضای کلی آیات

مفسرین موضوعات سوره تحریم را به پنج قسم تقسیم نموده اند٬که آیات

اول تا پنجم آن را در خصوص ماجرایی که پیامبر اسلام با بعضی از

همسرانشان داشتند نازل شده٬چرا که به دلیل وقایعی که اتفاق افتاد و در

سطور آتیه ذکر می نمایم٬رسول الله(ص) غذای حلالی را بر خود حرام

نمودند به جهت عظمت آن خیانتی که حفصه و عایشه طراح آن بودند٬که

آیات ابتدایی سوره نازل شد و ان دو توطئه گر را ملامت نمود.

نکته دیگر که کمک می کند قدری با فضای نزول آیات سوره تحریم-قبل از

ذکر مفصل شأن نزول آن-آشنا شویم این است که٬رسول الله(ص) به یکی

از همسران خود به نام حفصه بنت عمر بن الخطاب رازی را در میان

نهادند و به او امر فرمودند که این راز را افشا نکند٬لکن حفصه با توجه به

تاکید نبی الله الاعظم راز ی را که ایشان با او در میان نهاده بودند را برای

عایشه بنت ابابکر بن ابی قحافه نقل نمود و باعث ناراحتی وآزار روحی

رسول الله(ص) شد و خداوند آیه ۳ سوره تحریم را به این موضوع اختصاص

داد:

وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثاً فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ

عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَن بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنبَأَكَ هَذَا قَالَ

نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ

به خاطر بیاورید هنگامی که پیامبر یکی از رازهای خود را به بعضی

از همسرانش گفت٬ولی هنگامی که وی(حفصه)آنرا افشاء کرد٬خداوند

پیامبرش را از آن آگاه ساخت....

شأن نزول آیه

پیامبر گرامی اسلام طبق سنتی که داشتند ایام هفته را به صورت مساوی 

به یکی از همسرانشان اختصاص می دادند.

زینب بنت جحش یکی از همسران ایشان بود که هر وقت رسول الله(ص)

به دیدن او می رفتند برای احترام و تکریم ایشان و در حد بضاعت خود

مقداری عسل برای ایشان فراهم می نمودند٬خبر عسل آوردن زینب برای

رسول الله(ص) برای عایشه دختر ابوبکر سخت آمد٬و چون او انسانی بود با

آستانه تحمل پایین٬ و حس حسادت شدید در پی کاری آمد که زینب را در

دیدگان رسول الله(ص) کوچک کند!!

داستانش را با یار خود حفصه دختر عمر در میان گذاشت٬حفصه گفت با هم

قراری می گذاریم که هر وقت رسول الله(ص) به دیدن ما آمد بگوییم آیا

صمغ مغافیر خورده اید؟! (مغافیر صمغی بود که از درختان حجاز به

نام غُرفُط تراوش میکند که بویی نا مطبوع دارد).

و آن دو تن می دانستند که رسول الله(ص) مقید بودند که هرگز دهان

مبارکشان و یا لباسهایشان بوی نا مناسب ندهد٬وحتما با شنیدن این

مطلب بر زینب بنت جحش تندی می کنند و به عبارت دیگر از آتش حسادت

عایشه و حفصه کاسته می شود.

به این ترتیب روزی پیامبر نزد حفصه آمد٬ او هم قراری را که با یارش

گذاشته بود را انجام داد.

حفصه گفت:یا رسول الله(ص) آیا شما مغافیر خورده اید؟

حضرت فرمودند: مغافیر نخورده ام٬ بلکه از عسلی که زینب مهیا کرده بود

تناول کردم٬ و دیگر از آن عسل نخواهم خورد (که شاید زنبورهای آن عسل

از گلهای بد بو و یا مغافیر شهد تهیه کرده باشند) ولی تو ای حفصه٬ این

مطلب را برای کسی بازگو نکن....(شاید از این باب بوده که شاید مردم هم

به تبعیت از ایشان عسل را بر خود حرام گردانند و این درست نیست٬و یا

اینکه اگر به سمع زینب برسد او دل شکسته شود چرا که او در تهیه عسل

دخالتی نداشته)

ولی سرانجام حفصه این راز را فاش ساخت٬بعدا معلوم گشت که توطئه ای

بوده تا زینب را در مقابل رسول الله(ص) را تحقیر کنند٬ و ناراحتی حضرت

شدت گرفت.

در روایات آمده که حضرت یک ماه با عایشه و حفصه دیداری نداشتند٬که

شایعه شد حضرت قصد طلاق این دو را دارد.(صحیح بخاری جلد۶.صفحه۱۹۴)

بخاری در صحیحش از ابن عباس روایتی نقل کرده:از عمر بن

الخطاب سؤال کردم آن دو زن چه کسانی بودند؟

عمر گفت:حفصه دخترم و عایشه دختر ابوبکر٬ ما در گذشته

(جاهلیت) اهمیتی برای زنان نداشتیم و در اسلام خداوند برای آنها

حقوقی مشخص کرد و آنها جسور شدند!!!

بدون شک مرد بزرگی همچون پیامبر اسلام تنها به خودش تعلق ندارد٬ بلکه

به تمام جامعه اسلامی و عالم بشریت متعلق است٬ بنابراین اگر در خانه او

توطئه ای بر ضد وی٬ ولو به ظاهر کوچک و ناچیز٬انجام گیرد نباید به سادگی

از کنار آن گذشت. حیثیت ایشان نباید نعوذبالله بازیچه دست دیگران گردد٬ و

بخواهند به دلیل حسادتی که نسبت به دیگری دارند از آبرو و حیثیت پیامبر

عظیم الشان مایه بگذارند٬واقعا جای تعجب است٬زن و شوهر باید در محیط

خانواده محرم اسرار هم دیگر باشند٬تا به حال که من ندیده و نه شنیده ام

که زنی و یا مردی به دلیل حسادتی که نسبت به شخص سومی دارند٬

بیایند و از آبروی همسر خود خرج کنند و موجبات آزار و اذیت او را فراهم

نماید....حال چه برسد به اینکه آن شخص رسول خداست!!! معلوم میشود

که حفصه و عایشه نه ایمانی به اسلام داشتند و نه ایمان قلبی به رسول

خدا٬ چرا که خود او بارها از زبان مبارک رسول الله(ص) شنیده بود که ایشان

فرمودند: هرکس که مرا آزار بده خدا را آزار داده

وکسی که باعث اذیت و آزار خداوند متعال شود معلوم است که چه عاقبتی

برای او در انتظار است...

                                                                             ادامه دارد... 

تهدید الهی

عَسَى رَبُّهُ إِن طَلَّقَكُنَّ أَن يُبْدِلَهُ أَزْوَاجاً خَيْراً مِّنكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُّؤْمِنَاتٍ

قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَاراً - تحریم.۵ - 

هر گاه او شما را طلاق گوید امید میرود که پروردگار به جای شما

همسرانی بهتر برای او قرار دهد٬مسلمان٬مؤمن٬متواضع٬توبه کار٬

عبادت کننده

اگر کمی در این آیه شریفه خوب دقت کنیم می بینیم که آن دو زن از نظر

اسلام و ایمان و تواضع و دیگر صفاتی که خداوند در آیه فوق فرموده بهره

چندانی نبرده اند که این طور و با این تندی خداوند آنها را توبیخ می کند.

نکته دیگر اینکه آن دو زن توطئه گر گمان کردند که چون دیگر همسر پیامبر

هستند٬ در حصنی قرار گرفته اند که احدی نمی تواند آنها را از این قلعه ای

که آنها در مخیله خود ساخته اند بیرون کنند٬هر زمان که اراده خدا تعلق

بگیرد حضرت آنها را از خانه خود بیرون میکند همان گونه که در آیه ۵٬سوره

تحریم فرموده:

امید است که همسران بهتری از شما خداوند برای رسولش برگزیند

٬مسلمان٬مؤمن٬متواضع٬توبه کار و عبادت کننده.

به همین دلیل خداوند به آن دو توطئه گر می فرماید:

اگر دست از آزار پیامبر بر دارید به سود شماست٬ زیرا دلهای شما با

این عمل از حق منحرف گشته٬ و به گناه آلوده شده.....« ان تتوبا

الی الله فقد ضغت قلوبکم»

حمایت خداوند و جبرئیل و صالح مؤمنین از رسولش

حضرت حق در ادامه آیات سوره تحریم خطاب به حفصه و عایشه می

فرماید:

« اگر شما دو نفر بر ضد او دست به دست هم دهید کاری از پیش

نخواهید برد٬ چرا که خداوند مولی و یاور اوست و همچنین جبرئیل

و صالح مؤمنین و فرشتگان بعد از آنها پشتیبان او هستند»آیه ۴.تحریم

حال شما قضاوت کنید و ببینید که این دو توطئه گر چگونه حضرت را بازیچه

دست خود قرار دادند و رسول الله(ص) به چه اندازه از دست آنها ناراحت

شدند.

خداوند متعال که خود قادر مطلق است و قدرتش ما فوق هر قدرت است و

کافی٬در این موضوع به جهت حمایت از رسول الله(ص) و نشان دادن اوج

خباثت آن دو نفر٬ حمایت های جبرئیل و فرشتگان و صالح مؤمنین را در کنار

حمایت و قدرت خود قرار می دهد.

سیوطی در الدر المنثور جلد۶.صفحه۲۴۳ از ابن عباس نقل می کند که عمر

بن الخطاب به او(ابن عباس) گفت:

بعد از این ماجرا پیامبر از همسرانشان کناره گیری کرده و در منطقه

ای به نام مشربه ام ابراهیم اقامت گزیدند!!!

در فرهنگ شیعه٬ حتی آن شخصی که بهره ای بسیار اندک از معارف شیعه

برده است هر زمان که در کوچه و خیابان سادات را که اولاد های رسول الله

(ص) هستند را مشاهده می کند با یک احترام و ادب خاصی با ایشان

برخورد میکنند٬ در محیط خانواده هم همینطور است.

اما من تعجب می کنم از آن دو زن توطئه گر که خود از همسران رسول الله

(ص) هستند٬ سنیان به آنها ام المؤمنین می گویند٬ به خاطر اینکه هوای

نفس خود را رها کنند٬ به خاطر اینکه آتش کینه و حسادت خود را کمی آرام

کنند با حیثیت و شخصیت رسول الله(ص) بازی می کنند و طبق آیات

وارده دلهایشان نسبت به این عمل شنیعشان احساس رضایت می کرد!!!!

امان از این همه خباثت و رذالت

صالح مؤمنین کیست؟

طبق احادیث وارده در کتب شیعه و عامه مراد از صالح مؤمنین وجود مبارک

حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) است.

در حدیثی از امام باقر(ع) می خوانیم که:

رسول خدا دوبار علی(ع) را با صراحت به یارانش معرفی فرمودند٬

یکبار در روز ۱۸ ذی القعده معروف به غدیر خم که فرمودند(ص):«

من کنت مولاه فعلی مولاه »--« هر کس که من مولای او هستم

علی مولای اوست»٬ و مرتبه دوم هنگامی که آیه شریفه تحریم

نازل شد که: « فان الله هو مولاه و جبرئیل و صالح المؤمنین»٬ که

در این هنگام دست علی(ع) را بالا بردند و فرمودند که علی صالح

مومنین است.

منابع:

الدر المنثور--جلال الدین سیوطی--ج۶.ص۲۴۲-ج۸.ص۲۱۹

روح المعانی فی تفسیر القرآن العضیم--آلوسی--ج۱۴.ص۳۴۱و۳۴۸

لباب التاویل فی معانی التنزیل--علی بن محمد بغدادی--ج۴.ص۳۱۱

جواهر الحسان فی تفسیر القرآن--عبدالرحمان بن محمد الثعالبی--ج۵.ص۴۵۰

زاد المسیر فی علم التفسیر--ابن جوزی--ج۴.ص۳۰۴--که از صحیحین بخاری و مسلم روایت آورده

شرح نهج البلاغه--ابن ابی الحدید--ج۱۳.ص۳۱۰

تفسیر القرطبی--محمد بن احمد قرطبی--ج۱۸.ص۱۸۹

شواهد التنزیل--عبدالله بن احمد حسکانی--ج۲.ص۳۴۱

فتح الباری--ج۱۰.ص۳۵۳